Kaynaklar

Klasik İslami Tabir Geleneği

Kur'ân-ı Kerîm ve hadis kaynakları

Rüya tabirinin İslam geleneğindeki temel metni, Hz. Yûsuf'un kendi rüyasını ve zindan arkadaşlarıyla hükümdarın rüyalarını yorumladığı Yûsuf Sûresi'dir (12. sûre). Hadis külliyatında rüyaya ayrılmış bölümler vardır: Buhârî'nin el-Câmi‘u’s-sahîh'indeki “Kitâbü’t-Ta‘bîr” ve Müslim'in Sahîh'indeki “Kitâbü’r-Rü’yâ”. Bu sitede belirli bir ayet ya da hadise dayanan yorum yapılmaz; dini hükümler için yetkili kurumlara başvurulmalıdır.

İbn Sîrîn (ö. 110/729)

Basralı tâbiî âlim; tabir geleneğinde en çok adı anılan kişidir. Ancak ilk dönem kaynaklarında ona ait bir tabir kitabından söz edilmez; bugün “İbn Sîrîn tabirnamesi” olarak bilinen derlemelerin ona sonradan nispet edildiği kabul edilir. Bu yüzden sitede “İbn Sîrîn'e göre” ifadesi, kesin bir alıntı değil, geleneğin ona nispet ettiği yorum anlamında kullanılır.

Abdülganî en-Nablusî (1641-1731)

Dımaşklı sûfî ve âlim. Rüya tabiri üzerine yazdığı Ta‘tîrü’l-enâm fî ta‘bîri’l-menâm, sembolleri alfabetik düzende ele alan ve yüzyıllardır en çok başvurulan tabir derlemelerinden biridir; Türkçeye de birçok kez çevrilmiştir.

Ca‘fer es-Sâdık (ö. 148/765)

Halk arasında ona nispet edilen tabirnameler dolaşır. Ancak eserleri arasında böyle bir kitap sayılmaz; bu nispet ihtiyatla karşılanmalıdır. Sitede bu adla aktarılan yorumlar, geleneğin ona atfettiği yaygın karşılıklar olarak okunmalıdır.

Başvuru eserleri

• Çelebi, İlyas; Uludağ, Süleyman. “Rüya”. TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 35, İstanbul 2008, s. 306-310. Çevrimiçi
• Yücel, Ahmet. “İbn Sîrîn”. TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 20, İstanbul 1999, s. 358-359. Çevrimiçi
• Özel, Ahmet. “Nablusî, Abdülganî b. İsmâil”. TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 32, İstanbul 2006, s. 268-270. Çevrimiçi
• Öz, Mustafa. “Ca‘fer es-Sâdık”. TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 7, İstanbul 1993, s. 1-3. Çevrimiçi

Psikoloji ve Uyku Bilimi

Sigmund Freud — Düşlerin Yorumu (1900)

Modern rüya psikolojisinin başlangıç metni sayılır. Rüyanın görünen içeriği ile gizli içeriği arasındaki ayrım, bu eserle literatüre girmiştir.

Carl Gustav Jung — Arketipler ve kolektif bilinçdışı

Jung, rüya sembollerinin kültürden bağımsız evrensel karşılıkları olabileceğini savundu ve bunlara arketip adını verdi. Yılan, su, gölge ve yaşlı bilge figürleri en çok incelediği örneklerdir.

Çağdaş rüya ve uyku araştırmaları

Rüya içeriğinin sistemli olarak sınıflandırılması, REM uykusu ile rüya arasındaki ilişki, rüyanın duygusal işleme ve tehdit provası gibi işlevlerine dair kuramlar, rüyanın ne olduğuna dair bugünkü kavrayışın temelini oluşturur.

Başvuru eserleri

• Freud, Sigmund. Die Traumdeutung. Leipzig ve Viyana: Franz Deuticke, 1900. (Türkçe: Düşlerin Yorumu)
• Jung, Carl Gustav (ed.). Man and His Symbols. Londra: Aldus Books, 1964. (Türkçe: İnsan ve Sembolleri)
• Hall, Calvin S.; Van de Castle, Robert L. The Content Analysis of Dreams. New York: Appleton-Century-Crofts, 1966.
• Hobson, J. Allan; McCarley, Robert W. “The Brain as a Dream State Generator: An Activation-Synthesis Hypothesis of the Dream Process”. American Journal of Psychiatry 134/12 (1977), s. 1335-1348.
• Revonsuo, Antti. “The Reinterpretation of Dreams: An Evolutionary Hypothesis of the Function of Dreaming”. Behavioral and Brain Sciences 23/6 (2000), s. 877-901.
• Domhoff, G. William. The Scientific Study of Dreams. Washington: American Psychological Association, 2003.
• Walker, Matthew P.; van der Helm, Els. “Overnight Therapy? The Role of Sleep in Emotional Brain Processing”. Psychological Bulletin 135/5 (2009), s. 731-748.

Dini sorularınız için

Rüya tabiri dini bir hüküm değildir. İbadet ve itikatla ilgili sorularınız için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın Din İşleri Yüksek Kurulu sayfasındaki soru-cevap bölümünü kullanabilirsiniz.